Poetins Rusland volgens zijn persoonlijke gevangene

Boekrecensie - Michail Chodorkovski is nog steeds een bekende naam. Al tien jaar gevangen, volgens velen door ingrijpen van Poetin zelf. Hij schreef een boek, dat uit het strafkamp gesmokkeld werd (idee voor Pussy Riot?) en waarin hij samen met een journaliste zijn verhaal vertelt.

 

Een behoorlijke pil is het geworden, van ruim 450 pagina’s, en waarschijnlijk (te) snel vertaalt, want er staan helaas nogal wat tikfouten in en rare zinsneden. Ook wordt duidelijk dat aan Chodorkovski geen groot schrijver verloren is gegaan, iets wat weer wordt goedgemaakt door de hoofdstukken van Natalia Gevorkjan. Deze journaliste plaatst het verhaal van een van Ruslands ooit rijkste mannen in perspectief.

Ondanks de tikfoutjes en Chodorkovski’s schrijfstijl boeit het verhaal enorm. Het is een unieke inkijk in het leven van een gewiekste zakenman begin jaren ’90 die uitgroeide tot CEO van een wereldbedrijf. Het jaar 2003 had een prachtjaar moeten worden voor oliebedrijf Yukos. Fusies met Sibneft (toen nog in handen van Roman Abramovitsj) en Westerse oliebedrijven werden besproken, de olieprijs steeg en Chodorkovski had van een kwakkelend, door schulden overladen bedrijf, een enorm winstgevend concern gemaakt.

Maar zijn steun aan politieke partijen (van links tot rechts), het oprichten van de “Open Rusland”-stichting, dat scholen opzette en financierde en hoogstwaarschijnlijk Poetins angst voor een verdere opmars van Chodorkovski deed hem datzelfde jaar in de cel belanden, waarna Yukos in stukken werd gehakt en verkocht aan staatsgezinde bedrijven.

De opzet van het boek, met afwisselend een hoofdstuk van Chodorkovski en Gevorkjan, werkt goed. De journaliste verklaart daar waar Chodorkovski te snel gaat en zij plaatst zijn handelen in perspectief van het Rusland van die jaren. Uit het boek komt hij als de ongekroonde leider van de oligarchen naar voren, degene die tegen Poetin durfde te zeggen wat iedereen dacht. Een berekenend en kil zakenman ook, volgens hemzelf en anderen, maar dat is volgens zijn vrouw de afgelopen jaren veranderd.

Overigens werd er onlangs een onderzoek gehouden onder de Russische bevolking over de zaak-Chodorkovski en de beslissing van de rechtbank om economische misdrijven lager te bestraffen. Uit het onderzoek bleek dat 31% van de Russen voorstander is van een vervroegde vrijlating voor Chodorkovski. Tegelijkertijd zegt 21% dat hij na zijn vrijlating wellicht een gevaar zou kunnen vormen voor de zittende macht.

In de gevangenis heeft Chodorkovski intussen veel aan zelfonderzoek gedaan, waar hij wat milder is geworden. Hij vertelt over hoe hij, en met hem anderen, een hoge vlucht hebben kunnen nemen in het Rusland van Jeltsin. Hoe ze deze laatste hebben geholpen aan de macht te blijven in 1996 en hoe ze de financiën en budgetten van de staat hielpen kloppend te maken. Het boek laat goed zien hoe verstrengeld de band is tussen overheid en bedrijfsleven, hoe bedrijven na de val van de Sovjet-Unie niet meekonden in de nieuwe markteconomie en hoe sommigen, waaronder de auteur, daar wel raad mee wisten.

Gevorkjan verhaalt op haar beurt over de bizarre rechtszaak, waarbij feiten verdraaid werden en gegevens gewoon niet leken te kloppen. Zo beschuldigde de staat Yukos van oliediefstal van een grootte die het bedrijf zelf niet eens kon produceren.

Al met al geeft het relaas van Chodorkovski opnieuw geen positief beeld van het Rusland van Vladimir Poetin. Over de Russische president is de gevangene kort. Vertrouwen is er zelden of nooit geweest bij Chodorkovski en in zijn nawoord beweert hij dat Poetin aan het einde van zijn Latijn is. Hij voorspelt dat Poetin weldra zal worden verslonden door de geweldsstructuren die hem ook aan de macht hebben geholpen. Of Chodorkovski dat in vrijheid gaat meemaken is nog even afwachten. Voorlopig zit hij nog tot 2017 vast, dan is hij 53.

De tijd wast alles schoon. Het huidige Rusland volgens Poetins persoonlijke gevangene. Door: Michail Chodorkovski, met Natalia Gevorkjan. Uitgeverij Spectrum, Houten, Antwerpen. ISBN 978 90 491 0656 0, Prijs: 22,50.