Het Wilde Oosten dat Poetin aantrof

Boekrecensie - Het blijft altijd makkelijk om kritiek te uiten op het Rusland onder Vladimir Poetin en op de man zelf. Misschien gaan we dan soms voorbij aan de erfenis die Boris Jeltsin achterliet. Een land verkocht aan de hoogste bieders. Een land gered door buitenlandse financierders. Een land dat diende als proeftuin voor hoogopgeleide jonge economen. Razend interessant beschreven door Chrystia Freeland.

 

Het voordeel van dit boek, dat al in 2000 gepubliceerd werd, is dat Poetin - net aan de macht - nog relatief onbekend was. Alles wat we nu weten was voor Freeland onbekend. Wat wel bekend was daar laat de auteur, tussen 1995 en 1998 hoofd van de redactie van de Financial Times in Moskou, ons mee kennismaken. Het is eigenlijk een must-read voor iedereen die iets van het huidige Rusland wil begrijpen.

 

Het draait allemaal om geld en macht. Om een Boris Jeltsin die steeds wispelturiger wordt en een staat die dringend geld nodig heeft. Een stel jonge, hoogopgeleide economen krijgen na de val van de Sovjet-Unie de vrije hand om de Russische economie te hervormen. Schoktherapie. Met alle gevolgen van dien. De inflatie stijgt maar door, schappen worden leger en leger en van een zich voorzichtig manifesterend kapitalisme, waar men op hoopte, is geen sprake.

 

Al snel wordt duidelijk dat er een vergaande machtsstrijd bezig is. Die tussen de "rode directeuren" van de voormalige (en gigantische) staatsfabrieken en die van de nieuwe zakenmensen, die later bekend zouden worden als de oligarchen. Tel daar bij op dat Jeltsin zijn huid verkoopt aan die laatste groep in ruil voor hun steun in de bijna verloren verkiezingsstrijd tegen de communisten in 1996 en u krijgt een idee van de enorme krachten die aan het werk waren in het grootste land ter wereld.

 

Zelfs de steenrijke Amerikaanse zakenman George Soros werd gebeld en gevraagd om te investeren om zo de Russische overheid broodnodige overbruggingskredieten te verstrekken. Er is voortdurend overleg tussen de oligarchen, de oligarchen en de overheid, de jonge hervormers en het IMF in de noodlottige dagen voor de roebelcrisis van 1998. De oligarchen en de overheid zijn soms niet meer van elkaar te onderscheiden.

 

De kracht van Freelands verhaal schuilt in het feit dat ze een goede achtergrond weet te schetsen van de chaos in het post-Sovjet tijdperk van de jaren '90. De overheidsorganen deden of konden hun werk niet doen, er was rechteloosheid en geen controle, criminaliteit maakte van Moskou bijna een gangster-bolwerk. Daarnaast heeft ze vele hoofdpersonen weten te spreken in de jaren dat ze in de Russische hoofdstad werkzaam was. De oligarchen Friedman, Potanin, de gevangen Chodorkovski en de onlangs overleden Berezovski, ze ontmoette ze allemaal.

 

Na lezing van dit boek is er meer begrip op te brengen voor de harde hand waarmee Poetin Rusland ging regeren. Al is het waarschijnlijk inmiddels tijd voor een andere koers en verdere hervorming.

 

De vrienden van Poetin deel 4: Arkadi Rotenberg

Ze zijn miljonairs, miljardairs, machtig en houden over het algemeen van een leven achter de schermen. De vrienden van Poetin, van vroeger, van nu, van de toekomst? In deel 4 de oude judovriend van Poetin en - zoals zijn andere vrienden - ook miljardair. Eigenaar van een Moskouse bank en succesvol ondernemer met tientallen overheidscontracten op zak. Ook deze keer zullen we zien dat de familieleden meedelen in de macht en rijkdom van Arkadi Rotenberg.

 

 

Eigenlijk zou dit stuk moeten gaan over de gebroeders Rotenberg, Arkadi (1951) en zijn jongere broer Boris (1957). Beiden zaten ze in hun jeugd op dezelfde judo-club als Vladimir Poetin jeugd en sindsdien zijn ze altijd vrienden gebleven. Arkadi is inmiddels voorzitter van hun vroegere judo-club waar Poetin erelid van is en broertje Boris is vice-president  van de Russische Judobond.

 

Arkadi en Boris bezitten samen meerderheidspakketten aandelen in een aantal banken, ze bezitten een bedrijf dat gas en-oliepijpleidingen bouwt, zijn aandeelhouder van bouwbedrijven en hebben hier en daar nog wat geïnvesteerd in hotels. Ook controleren ze niet minder dan 11 wodkabedrijven in het land.

 

Familie & vrienden

Misschien was het nog beter geweest als deze aflevering van de vrienden van Poetin niet alleen over de Rotenberg-broers ging, maar ook over hun zonen en neven. Zo was de zoon van Arkadi hoofd binnen het Overheidsdepartement van Industrie, Transport en Communicatie. Deze Igor Rotenberg kwam later te werken bij de Russische Spoorwegen, waar de CEO luistert naar de naam Vladimir Jakoenin (zie deel 2 van de vrienden van Poetin).

 

Sport zit de familie Rotenberg in het bloed. Met judo zijn ze groot geworden, maar inmiddels bewandelt de jongere generatie andere wegen. Zo speelt Boris Rotenberg jr., zoon van Boris Rotenberg, een eigenlijk redelijk onbeduidende rol in het profvoetbal. Hij stond onder contract van Zenit en enkele andere Russische clubs, maar is inmiddels verhuurd aan Olympiakos Nicosia. Veel wedstrijden speelt hij er niet en zijn marktwaarde is dan ook 200.000 euro.

 

Zijn broer Roman is Vice-President Marketing en Business Development van de Sint-Peterburgse ijshockeyclub SKA, waarvan Gennadi Timtsjenko de Raad van Bestuur voorzit (over Timtsjenko ging deel 1 van de vrienden van Poetin). Voorheen werkte Roman voor enkele van de dochterbedrijven van olie -en gasgigant Gazprom.

 

Zijn oom Arkadi zelf tenslotte is voorzitter van de Raad van Bestuur van ijshockeyclub Dinamo Moskou.

 

Business & vrienden

Arkadi Rotenberg geeft toe dat het in Rusland altijd handig is om op goede voet te staan met de overheid. Maar om nou te zeggen dat hij daarom goede zaken doet, nee. "Ik heb veel respect voor deze persoon en ik zie hem als door God naar ons land gezonden." Maar dat heeft zeker niks te maken met de contracten ter waarde van een slordige 6 miljard euro die Rotenberg opstrijkt in verband met de Olympische Winterspelen in Sotsji begin volgend jaar. "Dat soort connecties zijn voor mij onacceptabel."

 

Overigens werd het grootste Olympische contract - de bouw van een moderne spoorverbinding naar Sotsji - gewonnen door het staatsbedrijf De Russische Spoorwegen (herinnert u zich Vladimir Jakoenin nog?). Zij op hun beurt huurden als onderaannemer het bedrijf in waarvan Arkadi Rotenberg eigenaar van is. Een andere onderaannemer werd een bedrijf waarvan Gennadi Timtsjenko (die kunt u zich ook nog vast wel herinneren) aandeelhouder werd.

 

Die 6 miljard euro aan contracten voor Rotenberg staat gelijk aan het complete budget voor de Winterspelen van Vancouver in 2010. Het gaat onder andere om een gasleiding naar Sotsji, een snelweg langs de Zwarte Zeekust, een mediacentrum en het Formule-1 complex.

 

Pijpleiding tot in Nederland

Verschillende andere Gazprom-contracten worden uitgevoerd door het bedrijf van Arkadi Rotenberg, waarmee ze inmiddels de grootste leverancier van pijpleidingen voor het staatsbedrijf zijn geworden. Ook het contract voor de bouw van een omstreden snelweg tussen Moskou en Sint-Petersburg werd gewonnen door de Rotenbergs. De tol die er uiteindelijk geheven moet worden gaat ook naar de broers.

 

Volgens Arkadi is het helemaal niet zo vreemd dat zijn bedrijf zulke grote contracten wint. "Er zijn niet zoveel bedrijven die zulke grote projecten aankunnen en op tijd op kunnen leveren." Maar goed dat zij dat wel kunnen, want de pijpleidingen van de familie Rotenberg zullen tot aan Nederland worden geleverd met het ambitieuze Nord-Stream project. Naast Gazprom participeren hierin ook de Duitse bedrijven Wintershall en E.ON, het Franse GDF Suez en onze eigen Nederlandse Gasunie.

 

Aflevering 1: Gennadi Timtsjenko, oliehandelaar & miljardair

Aflevering 2: Vladimir Jakoenin, hoofd van een van 's werelds grootste werkgevers

Aflevering 3: Joeri Kovaltsjoek, de bankier van Poetin

Aflevering 4: Arkadi Rotenberg, jeugdvriend & judo-miljardair

Volgende aflevering: Sergei Foersenko, vriend in de politiek

Top 5 politieke cartoons over Poetin - II

Wegens succes in de herhaling. De politieke spotprenten over Vladimir Poetin bleken populair op dit blog. U kunt de eerste serie hier teruglezen. Deze keer aandacht voor de nieuwste spotprenten uit 2013. Elke spotprent zijn eigen thema. Met internationale grootheden als Gerard Depardieu, Angela Merkel en "hot topics" als de anti-adoptie wet, de anti-homo wet en de strijd tegen corruptie. "Stop met zeuren, of ik gooi je in de cel."

 

 

1. Nadat Gerard Depardieu een Russisch paspoort overhandigd kreeg van Vladimir Poetin begin 2013 waren de commentaren niet van de lucht. De Franse acteur wil op deze manier de hoge belastingen in Frankrijk ontwijken. In Rusland werd hij met veel egards ontvangen, onder andere door de omstreden Tsjetsjeense leider Ramzan Kadyrov.

 

 

 

2. Het bezoek van Vladimir Poetin aan Angela Merkel in Duitsland april 2013 was er een van wederzijdse irritatie en economische belangen. Wie er aan het langste eind trok, daar laat deze spotprent geen twijfel over bestaan.

 

 3. De anti-homowet die tijdens een eerste lezing door de Russische Doema werd goedgekeurd zorgde voor veel internationale ophef. Poetin zelf trok zich er weinig van aan. "Het is de wil van het volk." In Nederland werd de Russische president opgewacht door enkele duizenden demonstranten tijdens de officiële opening van het Rusland-Nederland jaar. Poetin merkte minzaam op dat het Nederland onmogelijk was een Pedofielenpartij te verbieden. 'Case closed' volgens hem.

 

 

4. Niet alleen was er een anti-homowet. Voor wellicht nog meer ophef zorgde de anti-adoptiewet, in antwoord op de Amerikaanse Magnitsky lijst. Deze lijst bestaat uit mensen die Amerika niet meer in mogen, omdat ze in direct verband staan met de dood van advocaat Magnitsky in zijn cel in Rusland. Amerikanen kunnen nu niet langer kinderen adopteren in Rusland, een land dat zelf nog zeer veel problemen kent met de opvang van deze kinderen.

 

 

5. "Ik zie niets, ik hoor niets, ik zwijg." De eeuwige strijd tegen corruptie, die Poetin en Medvedev opnieuw zijn aangegaan. Overheidsambtenaren worden gedwongen openheid van zaken te geven over hun inkomen en bezittingen. Buitenlandse bankrekeningen en villa's zijn uit den boze. Het probleem wordt er echter niet minder op. En de vraag blijft in hoeverre Medvedev en Poetin zelf open zijn over hun witte (officieel verdient Poetin 142.000 euro) en zwarte inkomens (over Poetins rijkdom, lees hier).

Russische kranten over bezoek Poetin aan Nederland - deel 2

Het was zoeken naar nieuws dat vandaag niet over Vladimir Poetin ging. Goed, Margaret Thatcher overleed en Noord-Korea weet de kranten ook nog altijd te vinden. Maar toch, het was Poetin voor en Poetin na. Op moment van schrijven is het bezoek alweer achter de rug. Het journaal, twitter, facebook, kranten, het bezoek is daar echter nog niet over. Wat lezen we in Rusland op dit moment?

 

 

Demonstraties, ontmoetingen, de opening van het Nederland-Rusland jaar, Timmermans die Russische sprak, Beatrix die handen schudde met de "omstreden" president van de Russische Federatie, het kan niemand ontgaan zijn. Als we echter de populaire Russische Google erop naslaan, yandex.ru (afkorting van "yet another indexer") kunnen we het volgende concluderen. Ja, Poetin was in Duitsland en oh ja, ook in Nederland. Het Nederland-Rusland jaar is officieel geopend. En ja, er waren demonstraties. Dat laatste kunnen we vooral lezen in de niet aan de overheid gelieerde media.

 

Die 'andere' media laten het voornamelijk bij een kleine alinea aan het einde. Anders dan in Nederland zijn de demonstraties niet het voornaamste nieuws. Bovenaan de zoekopdracht 'Poetin' staan onderwerpen als de condoleances van de Russische president met betrekking tot het overlijden van Thatcher, de verdragen die zijn ondertekend in Nederland, of Poetin wel of niet zijn dochter in Voorschoten heeft bezocht en natuurlijk de opening van het vriendschapsjaar.

 

Interessant ook om te lezen dat sommige Russische media helemaal niet schrijven over de protesten in Amsterdam. Of - en deze moet u als eventuele demonstrant in Amsterdam maar bevestigen of ontkennen - deze zin die hier te lezen was: "Enkele personen waren duidelijk tegen de komst van Vladimir Poetin. Een andere, veel grotere groep, dankte Poetin juist voor zijn politieke houding ten opzichte van Syrië."

 

Tijdens de persconferentie heeft Vladimir Poetin zich duidelijk uitgesproken tegen het feit dat de LGBT-gemeenschap wordt gediscrimineerd in Rusland. Bovendien, zo zei hij, komt de wet voort uit wat er leeft in de Russische regio's en is deze niet geïnitieerd door het Kremlin. Kortom, het is de wil van het volk.

 

De Russen zullen niet zoveel hebben meegekregen van Poetins bezoek als wij in Nederland. En wat ze hebben meegekregen, is dat het ongeveer net zo'n bezoek van hun president aan het Westen was als altijd. Nederland heeft zijn punt gemaakt, terecht. Poetin vliegt terug en gaat weer aan het werk. Die antihomowet zal er wel komen. Helaas.

 

 

Russische kranten over bezoek Poetin aan Nederland

Geen Nederlandse krant, website of nieuwsblog of er wordt flink uitgepakt met het aankomende bezoek van Vladimir Poetin aan Nederland. Natuurlijk was daar zijn ingezonden brief in de Telegraaf, maar ook de andere grote kranten schreven pagina's vol over wat lijkt uit te draaien op een licht omstreden bezoek. En dat terwijl het toch in het teken staat van een vriendschapsjaar. Maar wat schrijven de Russen eigenlijk?

Het is sowieso een bliksembezoek dat de Russische president aan ons land brengt. Hij is toch in Duitsland, dus kan hij makkelijk even doorvliegen naar Nederland, zo lijkt het wel. Het programma van Poetin is dan ook kort maar krachtig, zoals ook de Russische ambassadeur in Den Haag liet weten.
 

Ja, Poetin weet van het protest in Amsterdam tegen de omstreden antihomowet die in Rusland kan worden aangenomen. Al staat er in de koppen meestal te lezen dat het gaat om een Amsterdamse Gay Pride, iets wat in Rusland onder Poetin al jarenlang met harde hand de kop in wordt gedrukt. Dat het om een speciaal gepland protest gaat juist omdat Poetin ons land bezoekt, dat wordt niet met zoveel woorden geschreven.
 

Maar online krant Gazeta.ru schreef juist weer wel een groot verhaal over de koude ontvangst die Poetin te wachten staat. En over Peter Rehwinkel, de homofiele burgemeester van Groningen, die dit thema kan bespreken met collega-burgemeesters uit Rusland.
 

De meeste kranten besteden eigenlijk niet zoveel aandacht aan het bezoek op 8 april van Poetin aan Nederland. Vaak is het een herschreven persbericht, waarin staat te lezen dat Poetin en koningin Beatrix samen officieel het Nederland-Rusland jaar zullen openen.
 

Op veel blogs in Rusland wordt er echter graag aandacht geschonken over de protesten in Nederland en is men blij met deze initiatieven. Al sinds de eerste berichten over de omstreden antihomowet bekend werden, regende het protesten en klachten op allerlei sociale netwerken en sites. Zelden zijn er op zo'n korte termijn zulke grote hoeveelheid spotprenten en karikaturen gemaakt van Poetin met de regenboogvlag. U kunt er hier wat van zien.
 

Ook zijn er in Rusland lijsten online gepubliceerd met de namen van homofobe Doemaleden en andere hoogwaardigheidsbekleders (een lange lijst overigens). Maar ook een lijst met beroemde homofiele Russen door de eeuwen heen, zoals Ivan de Verschrikkelijke, componist Tsjaikovski, oprichter van de Ballets Russe, Sergej Diaghilev, de moordenaar van Raspoetin, graaf Feliks Joesoepov. Maar ook filmregisseur Sergej Eisenstein, balletdanser Rudolf Nurejev en Maria Gessen, schrijfster van een goede en wellicht niet toevallig kritische biografie over Poetin.
 

Of Poetin uiteindelijk iets zal meekrijgen van de Nederlandse protesten en of Beatrix, Rutte en consorten er daadwerkelijk iets over zullen zeggen is vraag 2. De eerste vraag blijft namelijk, zal het Poetin ook maar iets kunnen schelen? Volgens de hoogste Russische coördinator van het Nederland-Rusland jaar, Michail Sjvydkoj, heeft de delegatie die maandag naar Nederland komt respect voor de vrijheid van meningsuiting en dus ook voor het protest. "Maar er zijn protocollen, wij zullen niemand lastig vallen. Ons plan voorziet in ieder geval niet in een bezoek aan het protest."